Dlaczego warto dbać o swój dobrostan psychiczny?




10 gru , Bartosz Wiszniewski
Tagi: Zaburzenia nastroju,


Co to jest dobrostan psychiczny?

 

Celem tego artykułu jest przybliżenie i zbadanie pojęcia dobrostanu psychicznego. Przedstawione zostaną czynniki, które mają istotny wpływ na jego regulację. Spróbujemy odpowiedzieć na pytanie, dlaczego warto dbać o dobrostan psychiczny. Przedstawimy go w sposób teoretyczny, jak również zdefiniujemy na tle innych pojęć, tj. szczęścia, zasobów finansowych oraz relacji z bliskimi.  

Ostatnimi laty pojęcia ze sfery psychologicznej, do której z  pewnością zalicza się dobrostan psychiczny, przybierają na znaczeniu w ogólnej tematyce społeczeństwa, mass mediów oraz w międzyludzkiej wymianie zdań. Coraz więcej ludzi interesuje się profilaktyką zdrowia psychicznego. Rośnie zapotrzebowanie na specjalistów w tych dziedzinach życia. Jednakże istnieje jeszcze wiele niedopowiedzianych kwestii, które mogą zaciemniać funkcjonowanie ludzkiej psychiki. w tym artykule rzucimy światło na jeden z jej aspektów.

Światowa Organizacja Zdrowia w swej konstytucji stwierdza:  (Helena Sęk, Psychologia kliniczna) „zdrowie jest pełnym dobrostanem fizycznym, psychicznym i społecznym, a nie tylko brakiem choroby i niedomagania”. (Persaud, 1998)  Pojęcie dobrostanu psychicznego również wpisuje się w tę definicję. Ściślejsza definicja mówi nam: „Dobrostan psychiczny jest efektem poznawczej i emocjonalnej oceny własnego życia, w której notuje się wysoki poziom zadowolenia z życia i spełnienia, przewagę pozytywnych doświadczeń i przyjemnych emocji i niski poziom negatywnych nastrojów” (Czapiński, 2004).

 

Co składa się na dobrostan psychiczny?

 

Wyróżniono kilka sfer, które mają wpływ na nasz dobrostan psychiczny:

  1. Samoakceptacja – pozytywny obraz własnego „JA”, szacunek do siebie wynikający z świadomości swoich mocnych i słabych stron, akceptacja swojego „ja – realnego” oraz umiejętność asymilacji własnych ograniczeń i porażek.

  2. Życiowy cel – umiejętność nadawaniu życiu sensu, wyznaczanie zadań życiowych i pokonywanie związanych z nimi przeciwności.

  3. Osobisty rozwój  - zdolność do samorozwoju, umiejętność korzystania z własnego potencjału w sytuacjach wyzwania/zagrożenia, sprawność podnoszenia się po porażkach życiowych.

  4. Autonomia – umiejętność kierowania się oraz bronienia własnych przekonań, zdolność pracy w oparciu o własne standardy.

  5. Pozytywne relacje z innymi – zręczność nawiązywania relacji, umiejętność wchodzenia w bliskie zażyłe relacje, gotowość na odczuwanie pozytywnych i negatywnych emocji charakterystycznych dla bliskich relacji.

  6. Panowanie nad otoczeniem – kreowanie rzeczywistości podporządkowanej własnym potrzebom, przejawianie inicjatyw i osobistego wysiłku w celu aktywnemu przystosowania się do otoczenia (Ewa Kasperek-Golimowska 2012).

 

    Jeżeli chcemy utrzymać dobrostan psychiczny, zwracajmy uwagę na każdą z wyżej wymienionych sfer i w miarę możliwości dbajmy o nią jak najlepiej.

 

Dobrostan a różne obszary życia – szczęście, zasoby finansowe, bliscy.

    

Dobrobyt vs szczęście

 

  Niejednokrotnie pojęcie dobrostanu zastępowane jest trudno definiowalnym pojęciem „szczęścia”. Dla każdego może ono oznaczać coś innego. Dla pewnej grupy osób szczęściem będzie niezależność, wolność, autonomia, dla innej - spokój, rodzina, dom.

Badacze, którzy zajmują się tym pojęciem, napisali kilka różniących się definicji. Jedna z nich brzmi następująco: „Szczęście określane jest m.in. jako: zadowolenie doświadczane w kontaktach z otoczeniem, szczególny rodzaj emocji i podsumowanie przyjemnych i  nieprzyjemnych doświadczeń z przeszłości, pozytywna ocena własnego życia jako całości czy też zadowolenie z życia lub intensywności przyjemnych emocji” (Włodarczyk 2014). Jeden z bardziej znanych opisów takiej „zdrowej, dojrzałej osobowości” przedstawił Maslow. Dobre życie w sposób wartościowy obejmuje według niego następujące zjawiska i procesy: realizm, akceptację (siebie i innych oraz przyrody), spontaniczność (prostotę i naturalność), koncentrację na problemach (zadaniowość), dystans (potrzebę prywatności), autonomię, ciągłą świeżość ocen, duchowość (mistycyzm), poczucie wspólnoty z ludzkością, bliskość z wybranymi osobami, szacunek dla innych, odróżnianie dobra od zła, przyjazne i abstrakcyjne poczucie humoru, twórczość, odporność na inkulturację” (Maslow, 2004).

Ciężko jest zatem podać jedną definicję szczęścia, którą zaakceptowaliby wszyscy badacze, społeczeństwa czy pojedynczy ludzie. Wydaje się natomiast, że bardzo łączy się ono z pojęciem dobrostanu.

 

Dobrostan vs dobrobyt materialny

 

„Pieniądze szczęścia nie dają” – wiele razy słyszymy to powiedzenie. Czy jest prawdziwe? Czy jest w ogóle jakikolwiek związek pomiędzy dobrostanem a pieniędzmi? Okazuje się, że tak. Pieniądze do pewnego stopnia zwiększają poczucie dobrostanu, zwłaszcza u ludzi mających niski status materialny.

Bieda wiąże się niewątpliwie z większym poczuciem niezadowolenia w życiu. W literaturze przedmiotu znajdziemy przykłady, które mówią, że wzrost zamożności zwiększa poczucie dobrostanu psychicznego. Wzrost ten odbywa się jednak do pewnego momentu. Po przekroczeniu danego progu korelacja pomiędzy dochodem wysokim, a dobrostanem jest niezwykle niska. Konsumpcja, która przekracza podstawowe potrzeby człowieka,  ma niewielki wpływ na jego poczucie dobrostanu (Czapiński 2004). W pewnym badaniu poproszono Polaków o wymienienie wartości, które według nich decydują o wrażeniu dobrostanu psychicznego. Pierwszych sześć z nich to: zdrowie (64%), udane małżeństwo (53%), dzieci (48%), praca (31%), pieniądze (28%), opatrzność/Bóg (13%). Inne wartości, które miały 10 procent bądź mniej, to: uczciwość, przyjaciele, pogoda ducha/optymizm, życzliwość i szacunek otoczenia, wykształcenie, silny charakter, wolność/swoboda. Jak widać, pieniądze są dopiero na 5 miejscu (Czapiński 2012).  Nie można więc jednoznacznie stwierdzić, że mają bezwzględny wpływ na dobrostan człowieka. Na pewno dla ludzi mniej zamożnych ten czynnik jest dość ważny, natomiast dla bogatych pieniądze nie odgrywają już takiej wielkiej roli.

 

Relacje z bliskimi vs dobrostan psychiczny

 

„Utrzymywanie relacji społecznych, przyczynia się do wzrostu poziomu dobrostanu psychicznego oraz koreluje ujemnie z odczuciami lęku, zazdrości, osamotnienia i winy” (Jach 2012). Przytoczone tu uzasadnienie bardzo dobrze pokazuje pozytywną zależność pomiędzy związkami z innymi ludźmi, a poczuciem dobrostanu. Wzrasta ono dzięki małżeństwu, które daje  możliwość odgrywania ról społecznych (żony, męża bądź rodzica). Role te niosą za sobą pewne komponenty, takie jak bycie odpowiedzialnym, a to z kolei prowadzi do wzrostu naszego poczucia wartości czy samooceny. Ludzie żyjący w trwałych związkach czują się bezpieczniejsi, a także, co bardzo ważne, jest w nich mniej lęku związanego z samotnością (Babiarz, Brudniak-Drąg 2013). Również relacja przyjacielska, dzięki której mamy możliwość zwierzenia się drugiej osobie, zaufania jej czy uzyskania wsparcia, zwiększa nasze poczucie dobrostanu psychicznego (Jach 2012).

 

Atrybuty dobrostanu. Czy warto?

 

Wiedza na temat dobrostanu psychicznego, mówi aby dbać o jego profilaktykę. Istnieje kilka wytycznych, które pomagają nam w tym. Jedną z nich jest dostrzeżenie ważności naszych potrzeb psychicznych oraz ich zaspokajanie. Potrzeby, takie jak: bezpieczeństwo, więź z innymi, kompetencje i skuteczność oraz autentyczność i autonomia, budują nasz dobrobyt psychiczny i dlatego trzeba o nie dbać. Warto podkreślić, że są to wartości wewnętrzne, czyli takie, które lokujemy w środku naszej świadomości, co pokazuje, gdzie należy szukać dobrostanu. Badania dowodzą, że jeżeli ludzie skupiają się na celach zewnętrznych - gratyfikowanych przez kulturę  dóbr materialnych, to ich poziom zaspokojenia wyżej wymienionych wartości jest niższy i mniej satysfakcjonujący (Kasser, 2007).

Drugą z wytycznych jest sposób, w jaki ludzie radzą sobie z rozładowywaniem napięcia. Często w nieadekwatny sposób próbują rozładowywać stres, który nagromadza się w nich w ciągu dnia. Jest to robienie zakupów, samookaleczanie, objadanie się, promiskuityzm seksualny, nadużywanie substancji psychoaktywnych. Próby te łagodzą nieprzyjemne stany psychiczne, ale robią to na krótki czas, a w dłużej perspektywie pogarszają samopoczucie. Warto więc uświadomić sobie, że konsumpcja zewnętrznych wartości może być fałszywym obrazem dobrostanu. Konstruktywnymi sposobami profilaktyki stanu psychicznego są między innymi bliskie relacje społeczne, aktywność fizyczna i rozrywkowa, praca nad samoakceptacją oraz rozwijanie własnych zasobów psychicznych.   

Istnieją także terapie i techniki kontroli nastroju, które owocują  lepszym zrozumieniem własnego samopoczucia, rozwojem osobistym, który mieści się w ramach zdrowego funkcjonowania psychicznego, konstruowaniem strategii radzenia sobie z nastrojami, jak również opracowaniem możliwości samopomocy oraz prostych taktyk poprawy nastroju (Burns 2010). Możemy tu wskazać kilka programów profilaktycznych oraz terapeutycznych: Poznawczy Model Terapii Depresji Aarona T. Becka, Terapia Kognitywna, Terapia Interpersonalna, Terapia Racjonalno – Emotywna, Racjonalna Terapia Zachowania.

Istnieją również inne formy uzyskania wsparcia. Jednym z nich jest pomoc psychologa online. Na polskim rynku funkcjonują portale, które specjalizują się w usługach takich jak: psycholog online, pomoc psychologiczna, porady psychologiczne. Wszystko odbywa się przez internet, więc mamy do tego dostęp gdziekolwiek jesteśmy, co też jest wielkim plusem dla osób zmagających się z różnymi trudnościami.  

Pytanie, które zadaliśmy na początku, było następujące: „Czy warto dbać o dobrostan psychiczny?”. Podsumowując, myślę, że z tekstu można wywnioskować, że tak. Dobrostan jest trochę tym, czym my sami. Jeżeli nasiąkamy, rzeczami dobrymi, takimi jak: pozytywne relacje, pasje życiowe, chęć zdrowego rozwoju siebie, żyje nam się łatwiej i przyjemniej. Budowanie wartości, akceptacja siebie, dbanie o swoje potrzeby jest szalenie ważne i warte tego, by poświęcać mu swój czas. Małe szczegóły codziennego dnia składają się na budowlę zwaną dobrostanem, a więc, Czytelniku, z całego serca zachęcam Cię do tego, żebyś dbał o siebie każdego dnia. Idąc za polską poetką Agnieszką Lisak, można rzec: „Tylko od nas zależy, czy będziemy ubożsi o jeden dzień, czy też bogatsi o to, czego w nim dokonaliśmy”.


 

Bibliografia:

  1. Babiarz,M.Z., Brudniak – Drąg A. (2013). „Dobrostan a dobrobyt ponowoczesnej rodziny”. Zdrowie i Dobrostan,4. Uniwersytet Jana Kochanowskiego w Kielcach.

  2. Burns, D. (2010). „Radość życia, czyli jak zwyciężyć depresję”. Terapia zaburzeń nastroju. Poznań:Zysk i S-KA

  3. Czapiński,J.(2004). (red.). „Psychologia pozytywna. Nauka o szczęściu, zdrowiu, się i cnotach człowieka”. Warszawa:PWN.

  4. Jach,Ł. (2012). „Poczucie dobrostanu psychicznego studentów w kontekście posiadanych zasobów finansowych i społecznych”. Psychologia ekonomiczna 2012.

  5. Kasperek-Golimowska,E.(2012). „Nadzieja i optymizm vs zwątpienie i pesymizm w kontekście „dobrego życia” w kulturze konsumpcji”. Poznań: Studia edukacyjne Nr 19 wydawnictwo naukowe UAM.

  6. Kasser, T. (2007). „Dobre życie czy życie dobrami”. Psychologia pozytywna i poczucie dobrostanu w kulturze konsumpcji. W:P.A. Linley, S. Josepha (red.). Psychologia pozytywna w praktyce. Warszawa:PWN

  7. Maslow,A. (2004). „W stronę psychologii istnienia”. Poznan:Rebis.

  8. Włodarczyk,K. (2014). „Ekonomia wobec poczucia szczęścia”. Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny Rok LXXVI zeszyt 4 – 2014.



Autor
Bartosz Wiszniewski
Zobacz profil

KONSULT.EXPERT
TWÓJ OSOBISTY
SPECJALISTA ONLINE

najnowsze artykuły