Dlaczego kłamiemy? Jaka jest rola kłamstwa w naszym życiu i jak je demaskować?




07 sie , deletedk
Tagi: Zaburzenia związane ze stresem,


Kłamstwo zawsze manipuluje prawdą i zawsze chce prawdę ukryć.

Kłamstwo uznaje się za szczytowy moment opanowania przez człowieka złożonego procesu komunikacji. Współcześnie dysponujemy niezwykle skutecznymi technikami wprowadzania ludzi w błąd.

Co więcej, niejednokrotnie jesteśmy skłonni nie traktować kłamstwa zbyt surowo, zwłaszcza w życiu codziennym, a nawet rozwijać sprawność w tym zakresie dla celów np. zawodowych. Prowadzone są rozmaite szkolenia i treningi manipulacji, której kłamstwo jest narzędziem. Istnieje też wiele poradników wykorzystujących dostępną w tym zakresie wiedzę psychologiczną.

Powodzenie kłamstwa zależy od tego, jak ktoś zręcznie się nim posługuje oraz jak dobrze potrafi rozpoznawać je u innych. Makiaweliści, czyli osoby o skłonnościach do manipulowania innymi, używają go równie często, co sprawnie. Kłamstwo służy do osiągania własnych celów, a zdaniem słynnego teoretyka władzy Nicollo Machiavellego, cel uświęca środki, zwalnia z przestrzegania norm moralnych i odpowiedzialności. Niewątpliwie osoby o skłonnościach makiawelicznych posiadają większe zdolności okłamywania. A sprzyja temu odporność na stres, brak zaangażowania, dystans wobec rozmówcy, kontrolowanie sytuacji i zorientowanie na własne cele.

Kłamstwo obejmuje nie tylko fałsz w stosunkach międzyludzkich, ale też samookłamywanie. Jest intencjonalnym oszukiwaniem kogoś lub samego siebie. W kontaktach międzyludzkich stanowi celowe, rozmyślne działanie mogące przybierać formę: zafałszowania, czyli powiedzenia nieprawdy rodzącej fikcję; powiedzenia części prawdy z ukryciem szczegółów prowadzącym do powstania sekretu; rozmyślnej dwuznaczności, czyli celowego posłużenia się wypowiedzią niejasną lub wymijającą, co pozwala na uniknięcie niewygodnej z jakiegoś powodu prawdy.

 

2 sposoby kłamania.

 

Istnieją dwa zasadnicze sposoby kłamania: falsyfikacja oraz przemilczenie. Kłamstwo zachodzące w ramach przemilczenia to zachowanie informacji dla siebie. Falsyfikacja idzie o krok dalej. Przedstawia informację nieprawdziwą za prawdę. Powodzenie kłamstwa polega na połączeniu strategii przemilczenia i falsyfikacji. Jednak już samo przemilczenie często wystarczy, by oszukać rozmówcę. Kłamca może w tym przypadku odczuwać mniejsze poczucie winy, zakładając, że nie wprowadził w błąd wprost, a po prostu zataił prawdę. Jest to często wybierana strategia z uwagi na to, że nic nie trzeba wyjaśniać, nie trzeba trzymać się wymyślonego scenariusza, nie można złapać na gorącym uczynku.

 

Dlaczego kłamiemy?

 

Ludzie są z reguły dość wyrozumiali dla własnych kłamstw. Mitem jest przekonanie, że uciekają się do nich tylko w sytuacjach skrajnych. Kłamstwa powszednieją i często umykają naszej uwadze. Są częścią towarzyskiej gry, sposobem na unikanie trudności czy konfliktów. Ich przyczyny są zwykle prozaiczne. Kłamiemy dla utrzymania własnego komfortu psychicznego, pożądanego obrazu samego siebie, dla uniknięcia krytyki czy angażowania się w trudne emocjonalnie sytuacje. Powodem kłamstwa może być chęć  pozyskania sobie kogoś lub czegoś, próba zdobycia: uznania, szacunku, podziwu czy też dóbr materialnych. Badacze są zdania, że więcej kłamstw wynika z pobudek czysto egoistycznych niż altruistycznych. Dla niektórych kłamstwo może być godne pochwały, dla innych potępienia. Jego ocena jest sprawą indywidualnego systemu wartości.

Badania dowodzą, że kłamcy są świadomi swoich motywów. Zasadniczym powodem kłamstwa jest chęć uzyskania za jego pomocą korzyści. Kłamca może chcieć poprawić swoje samopoczucie, zaprezentować się w lepszym świetle. Może poprzez kłamstwo pragnąć wzmocnić lub osłabić z kimś relacje. Kłamstwo może także być sposobem na uniknięcie konsekwencji swojego postępowania. Kłamiemy też, by oszczędzić komuś przykrości, nie zadać cierpienia. Kłamstwo niesie ze sobą jednak zawsze ryzyko pogorszenia lub zerwania kontaktów z drugą osobą w momencie jego ujawnienia.

Kłamiemy dla ukrycia niepożądanej prawdy, niewygodnych faktów i czynów. Kłamstwem wywieramy wpływ, zdobywamy czyjąś sympatię, aby potem nim manipulować. Komplementy, konformistyczna zgoda, uległa postawa ma dla kłamcy ukryty cel, służy ‘kupieniu’ przeciwnika i czerpaniu dla siebie zysków.

Kłamstwem poprawiamy więc wizerunek własny lub rozmówcy, celowo oraz świadomie zwodząc i ukrywając prawdę.

Kłamca oprócz przeżywania negatywnych stanów emocjonalnych wynikających z oszustwa, takich jak poczucie winy, obawa przed zdemaskowaniem, może też czerpać z niego pozytywne emocje: radość  i satysfakcję z ‘nabrania kogoś’. Kłamstwo może być swoistym wyzwaniem, pociągać ryzykiem jak pokerowy blef.
 

Jak demaskować kłamstwo?

 

Ludzi zawsze interesowało jak wykryć kłamstwo. Z pomocą miał przyjść  wariograf. Jednak urządzenie to nie mierzy i nie wykazuje bezpośrednio kłamstwa, lecz rejestruje zmiany zachodzące w organizmie pod wpływem pobudzenia emocjonalnego. Autonomiczny układ nerwowy generuje pewne oznaki , takie jak: przyspieszony oddech, pocenie się, zblednięcie, zarumienienie, rozszerzenie źrenic, będące mimowolną reakcją na pojawiającą się emocję.  Większość tych zmian można zaobserwować gołym okiem i nie zawsze muszą one oznaczać kłamstwa. Mogą wynikać z lęku towarzyszącego sytuacji badania. Skuteczność wariografu polega w znacznej mierze na tym, że badacze wmawiają osobom badanym niezawodność urządzenia.

Kłamstwu towarzyszą zachowania mogące ułatwić jego demaskowanie. Należą do nich pobudzenie fizjologiczne, różnorodne manifestacje emocji i próby ich kontroli zarówno na poziomie werbalnym, jak i niewerbalnym. Komunikaty niewerbalne, takie jak mimika twarzy i gesty, mogą wskazywać, że nasz rozmówca kłamie.

Jak zatem gestykuluje kłamca? Zdaniem badaczy ludzie mniej gestykulują, gdy kłamią. Dzieje się tak dlatego, że kłamca podświadomie wyczuwa, że jego gesty mogłyby nie współgrać z jego słowami. Z drugiej jednak strony wytrawny kłamca może celowo kontrolować swoje gesty w trakcie wypowiedzi i unikać nadmiernej gestykulacji, która mogłaby nie pasować do słów.

Ludzie różnią się zarówno zdolnościami co do skutecznego kłamania, jak i skutecznością co do jego demaskowania. Kiedy kłamstwu towarzyszą emocje, trudniej jest kontrolować kanał komunikacji niewerbalnej: mięśnie twarzy, ton głosu.  Zmiany emocjonalne wyrażane w kanale niewerbalnym zachodzą automatycznie, mimowolnie, dlatego trudniej nad nimi zapanować niż nad słowami. Mimo że kłamca, by uwiarygodnić kłamliwą wypowiedź, próbuje kontrolować używane przez siebie gesty: mimikę, ekspresję ciała i ton głosu, to jego zachowanie może być sztuczne, a odbiór niespójny.

Natomiast, w kanale werbalnym kłamliwe wypowiedzi są krótsze od prawdziwych, zawierają więcej błędów językowych, więcej wahań, pauz i powtórzeń.

Badania dowodzą również, że oceniając wiarygodność rozmówcy, bierzemy się pod uwagę ogólne wrażenie, a nie samą przekazywaną treść. Większe powodzenie na oszustwo mają zatem osoby atrakcyjne fizycznie, osoby cieszące się uznaniem, autorytetem, osoby starsze, poważnie wyglądające oraz te, które często się uśmiechają.

 

O skłonności do kłamstw można porozmawiać z psychologiem. Szybką i wygodną formą są porady psychologiczne udzielane przez internet. Podczas konsultacji z psychologiem online można zasięgnąć pomocy dotyczącej indywidualnego przypadku.



 

Bibliografia

Antas, J. (2008). O kłamstwie i kłamaniu. Studium semantyczno-pragmatyczne. Kraków: Wydawnictwo Universitas

Ekman, P. (2014). Kłamstwo i jego wykrywanie w biznesie, polityce i małżeństwie. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN

Serafińska-Kleczyk, K., Szmajke, A. (2005). Inklinacja makiaweliczna a umiejętność odczytywania kłamstwa w komunikowaniu się. W: J. Klebaniuk (red.), Psychologiczne konteksty komunikacji (s. 69–99). Wrocław: Oficyna Wydawnicza ATUT

 



Autor
deletedk
Zobacz profil

KONSULT.EXPERT
TWÓJ OSOBISTY
SPECJALISTA ONLINE

najnowsze artykuły